Hướng Dẫn Giáo Luật - Dành Cho Giáo Dân

Người giáo dân tiếp xúc với Giáo hội qua Giáo xứ. Qua tiếp xúc này, thông thường, đối với họ, Giáo xứ chính là một hình thức thu hẹp của Giáo hội. Vì vậy, trong tập sách này, tác giả viết về Giáo xứ một cách khá chi tiết và xác định vai trò của người giáo dân trong Giáo hội qua Giáo xứ, đồng thời khuyến khích người giáo dân cộng tác cách tích cực trong vai trò thành viên của Giáo hội qua Giáo xứ.

“Tất cả các Giáo phận hoặc Giáo hội địa phương nào khác đều phải được phân chia ra thành nhiều phần riêng biệt hoặc Giáo xứ.

Để cổ võ việc săn sóc mục vụ bằng hoạt động chung, nhiều giáo xứ lân cận gần nhau có thể hợp lại thành những hợp đoàn địa phương, tỉ như các Giáo hạt.” (Ðiều 374)

“Giáo xứ là một cộng đoàn tín hữu được thiết lập cách bền vững nơi Giáo hội  địa phương, và việc săn sóc mục vụ được ủy thác cho Cha Sở làm chủ chăn riêng, dưới quyền của Giám mục Giáo phận. Chỉ duy có Giám mục Giáo phận có quyền thành lập, giải tán hoặc thay đổi các giáo xứ; tuy nhiên ngài không nên thành lập, giải tán hoặc thay đổi một cách đáng kể các giáo xứ mà không tham khảo ý kiến Hội Đồng Linh mục. (Ðiều 515, §1)

“Trừ khi luật qui định cách khác, chuẩn giáo xứ cũng được đồng hóa với giáo xứ. Chuẩn giáo xứ là một cộng đoàn tín hữu nơi Giáo hội địa phương được ủy thác cho một tư tế như là chủ chăn riêng, nhưng vì hoàn cảnh đặc biệt chưa được thiết lập thành Giáo xứ. Ở đâu các cộng đoàn không thể thành lập thành Giáo xứ hay chuẩn giáo xứ được, thì Giáo Mục Giáo phận phải dự liệu việc săn sóc mục vụ cho họ bằng các khác.” (Ðiều  516, §1)

1.        CÁC YẾU TỐ CẦN THIẾT CỦA MỘT GIÁO XỨ

Định nghĩa Giáo xứ qua điều 515 cần hội đủ ba yếu tố: (1) Một cộng đoàn tín hữu; (2) Một Cha Sở để lãnh đạo (chủ chăn) và (3) việc chăm lo về mục vụ trong vai trò chủ chăn của vị Cha Sở với số giáo dân được trao phó. Các yếu tố khác cũng cần thiết nhưng không phải là những yếu tố then chốt như: (a) ranh giới của Giáo xứ (vì có những Giáo xứ không cần ranh giới địa lý - thí dụ như một Giáo xứ tòng nhân chẳng hạn); (b) thánh đường của Giáo xứ (vì người giáo dân thuộc Giáo xứ có thể thực hiện việc phụng tự ở bất cứ một nhà thờ nào thuận tiện cho họ. Hơn nữa, hai Giáo xứ cùng có thể sử dụng chung một nhà thờ làm nơi thờ tự)

2.        MỘT CỘNG ĐOÀN TÍN HỮU

Một Giáo xứ là một cộng đoàn gồm những người đã được Rửa tội, vì qua Bí tích Rửa tội một người trở thành thông hiệp với Giáo hội Chúa Kitô, được trở thành thành viên cỉa Giáo hội, được hưởng mọi quyền lợi cũng như chia sẻ mọi trách nhiệm của một Kitô hữu. Những người chưa Rửa tội không được coi là thành viên của Giáo xứ và vì thế, họ không thuộc về Giáo hội. Tuy nhiên, điều 771, §2 có qui định rằng: “Giám mục và các Linh mục cũng cần rao giảng Lời Chúa cho những người ngoại giáo hiện cư trú trong lãnh thổ của mình trách nhiệm, vì họ cũng là đối tượng của việc chăm sóc mục vụ của các chủ chăn.”. Ðiều 383, §4 và 528, §1 cũng nhắc nhở các Giám mục và các Linh mục về nhiệm vụ này.

Một Giáo xứ luôn luôn có một danh sách giáo dân rõ ràng và thường xuyên. Danh sách này có thể bị ảnh hưởng qua các yếu tố như di dân, tị nạn hay vì công ăn việc làm của một số tín hữu phải di chuyển thường xuyên. Điều 516 có qui định về vấn đề này như sau: “Ở đâu các cộng đoàn không thể thành lập thành Giáo xứ hay Chuẩn giáo xứ được, thì Giáo Mục Giáo phận phải dự liệu việc săn sóc mục vụ cho họ bằng cách khác.”

3.        MỘT CHỦ CHĂN

“Mỗi Cha Sở chỉ phải giữ việc săn sóc một giáo xứ; tuy nhiên, nếu vì thiếu các Linh mục hoặc vì hoàn cảnh nào khác, một Cha Sở có thể được ủy thác săn sóc nhiều Giáo xứ gần kề nhau. Trong mỗi Giáo xứ chỉ được có một Cha Sở hoặc một vị điều hành theo quy tắc của điều 517, §1; mọi thói quen trái nghịch cần phải bị bãi bỏ và mọi đặc ân phản nghịch cần phải bị thâu hồi.” (Ðiều 526, §1)

4.        VIỆC CHĂM LO MỤC VỤ GIÁO XỨ

“Mục vụ trong Giáo xứ là một trong ba yếu tố cần thiết của Giáo xứ và là thể hiện sinh hoạt của Giáo xứ. Mục vụ trong Giáo xứ bao gồm việc ban phát các Bí tích, Phụng vụ Lời Chúa và đáp ứng các nhu cầu thiêng liêng khác như dạy giáo lý và rao giảng Tin Mừng.

Cha Sở có bổn phận dự liệu để Lời Chúa được rao truyền cách toàn vẹn cho mọi người đang cư ngụ trong Giáo xứ; vì thế phải lo giảng dạy các giáo dân về các chân lý Đức Tin, nhất là nhờ việc giảng lễ trong các ngày Chúa Nhật và các ngày Lễ Buộc, và nhờ việc dạy đạo lý; ủng hộ giúp đỡ những chương trình nhằm cổ động tinh thần Phúc Âm kể cả trong lãnh vực công bình xã hội; cần phải để ý cách riêng tới việc giáo dục Công giáo cho thiếu nhi và thanh niên; cố gắng bằng mọi phương tiện có thể, cùng với sự hợp tác của các tín hữu, để sứ điệp Phúc Âm được đạt đến với cả những người đang lơ là việc giữ đạo hoặc không tuyên xưng Đức Tin chân thật nữa.

Cha Sở phải cố gắng để Bí tích Thánh Thể trở nên trung tâm của cộng đoàn giáo xứ; làm sao cho mọi tín hữu được nuôi sống bằng việc cử hành sốt sắng các Bí tích, cách riêng là thường xuyên lãnh nhận Bí tích Thánh Thể và Bí tích Thống hối; ngoài ra, hãy cố gắng hướng dẫn các tín hữu biết cầu nguyện, kể cả việc cầu nguyện trong các gia đình, và biết tham dự cách có ý thức và tích cực vào việc phụng vụ, mà chính Cha Sở phải là người lo điều hành trong giáo xứ mình, dưới quyền của Giám mục Giáo phận, và phải canh chừng đừng để xảy ra những lạm dụng.” (Ðiều 528, §1)

“Để siêng năng chu toàn chức vụ chủ chăn, Cha Sở hãy tìm cách hiểu biết mọi tín hữu đã ủy thác cho mình săn sóc; vì thế cần đi thăm viếng các gia đình, san sẻ những lo lắng, ưu tư, nhất là những hoàn cảnh tang tóc của các tín hữu, và để an ủi họ trong Chúa; nếu họ có lỗi lầm gì, thì phải sửa bảo họ cách khôn khéo; đối với những bệnh nhân nhất và những người hấp hối, hãy dốc hết tình bác ái với họ, tăng cường sức lực cho họ bằng các Bí tích và phó thác linh hồn họ cho Thiên Chúa; hãy đặc biệt ân cần theo sát những người nghèo khổ, bệnh tật, những người cô đơn, những người bị lưu đầy và tất cả những người đang trải qua những sự khó khăn đặc biệt; cũng phải để ý lo cho các đôi vợ chồng và những người làm cha mẹ được nâng đỡ trong sự chu tất mọi phận sự riêng của họ và cổ võ sự tăng trưởng đời sống Kitô Giáo trong gia đình.” (Ðiều 529, §1)

“Những trách vụ đã được ủy thác đặc biệt cho Cha Sở là: ban Bí tích Rửa tội; ban Bí tích Thêm sức cho những người đang trong lúc nguy tử, theo quy tắc của điều 883 số 3; ban của Ăn Đàng và Bí tích Xức Dầu, tuy vẫn tôn trọng quy tắc của điều 1003 triệt 2 và 3; và ban Phép Lành Tòa Thánh cho các bệnh nhân; chứng giám Hôn Phối; cử hành lễ nghi an táng; làm phép nước giếng Rửa tội trong mùa Phục Sinh, chủ sự các cuộc rước ngoài thánh đường, và việc ban phép lành trọng thể ngoài thánh đường; cử hành thánh lễ cách trọng thể hơn trong các ngày Chúa Nhật và trong các ngày Lễ Buộc.” (Ðiều 530)