Thưa Cha, con có thắc mắc (chắc cũng có nhiều người thắc mắc giống con vậy), xin cha giải đáp giúp để con hiểu thêm về các sinh hoạt trong Giáo Hội, cũng như cách sinh hoạt trong các gia đình công giáo. Thắc mắc của con như sau:
Khi một gia đình có con cái đi tu là linh mục, mọi người đều gọi là Cha và xưng là con. Vậy cha mẹ, anh em trong gia đình có gọi người ấy là Cha và xưng là con không?
Theo tiếng nói của người Việt Nam, khi gọi một người là cha thì mình tự xưng là con. Nhưng có nhiều cha còn trẻ quá, chỉ đáng tuổi con cái, cháu chắt mình (trong vài trường hợp có những cha còn trẻ, thiếu kinh nghiệm, lại có những thái độ trịch thượng nữa), mà gọi là cha xưng con thì hơi ngượng. Giá mà nói như tiếng Anh hay tiếng Tàu thì dễ quá, chỉ có "you" với "me" hay "ngộ" với "nị" . Nếu con gọi là cha mà chỉ xưng là tôi thì có được không?
Một người có con làm linh mục (nghĩa là làm bố, mẹ của một cha), thì người ấy xưng hô với các cha khác như thế nào? Người ấy có thể gọi các linh mục khác là con không?
Các cha xưng hô với nhau như thế nào? Con thấy lúc thì thế này, lúc thì thế khác. Con tự hỏi không biết có một luật lệ nào qui định về việc xưng hô giữa các cha với nhau không?
Con xin lỗi đã làm mất thì giờ của cha. Cám ơn cha nhiều.
Phạm Văn, Melbourne
***************
Kính gửi Ông Phạm Văn,
Thưa ông, vấn đề ông đặt ra trong thư như một thắc mắc, thật ra, không thuộc lãnh vực chuyên môn của tôi. Tôi lại trộm nghĩ, thắc mắc này cũng chẳng thuộc lãnh vực nào trong số các linh mục tôi biết. Riêng ở phần cuối thư, ông có đề đá tới một dòng chữ: "không biết có luật lệ nào qui định…", nên tôi đành trả lời thư ông. Tuy nhiên, tôi xin xác định rằng, phần trả lời sau đây, tôi dựa trên căn bản của luân lý phong hóa Việt Nam và kinh nghiệm sống trong những năm làm việc và tiếp xúc.
Linh mục, Giám mục hay bất cứ chức sắc nào đi nữa, thì cũng đến từ một gia đình. Trong gia đình ấy có đủ cha mẹ, anh em họ hàng như những người khác và cũng tôn ti trật tự , lễ giáo giống như những gia đình khác. Do đó, trong gia đình, một linh mục vẫn là một người con với những người thân sinh ra mình và là anh em với anh em mình. Một linh mục thường "giảng" cho người khác giữ gìn lễ giáo gia phong, thì chính linh mục ấy là người làm chứng cho lời mình giảng bằng chính đời sống mình. Tóm lại, trong gia đình, cha mẹ không gọi người con làm linh mục là cha và không xưng là con.
Theo thói quen của giáo hội công giáo, người ta thường gọi một người sau khi lãnh chức linh mục, là cha khi đối thoại hay qua thư từ. Các văn hóa và ngôn ngữ đều rập theo khuôn mẫu này. Tiếng anh là Father, tiếng Pháp là Père, tiếng Tàu là "sần phù", tiếng Việt là Cha. Về nhân xưng đại danh từ thì tiếng Việt dồi dào hơn nên mới có các chữ Ngài, anh ấy, ông ấy, lão ấy, tay ấy, …Việc xưng hô cha, con là theo thói quen lễ giáo người Việt Nam. Tuy nhiên, trong một hoàn cảnh nào đó và nếu cảm thấy ngượng vì một lý do riêng tư nào đó, thì ông có thể dùng các "từ" khác, miễn là diễn tả được sự thân thiện liên hệ giữa ông và vị linh mục. Nhưng cũng nên nhắc rằng, người ta có thể sẽ đánh giá trị một người theo cách ăn, cách nói, cách đối thoại của người ấy. Thật ra, theo tôi nghĩ, một người lớn tuổi khi nói chuyện với mình mà xưng hô cha con, chúng tôi (các linh mục) cũng ngại lắm. Nhưng cũng là một dịp cho chúng tôi suy nghĩ về những ân huệ Chúa ban cách riêng cho mình (sự kính trọng của mọi người?) để từ đó, khiêm nhường hơn và tích cực hơn trong việc tông đồ và mục vụ.
Một người có con làm linh mục, có nghĩa là người con linh mục ấy là con của mình. Mọi người gọi con mình là cha rồi xưng con, không có nghĩa là mọi người đều là cháu mình. Tương tự như thế, nếu người bố mẹ của ông cha ấy có đủ khiêm nhường để sống và xưng hô như những người khác với các linh mục khác là điều đáng quí, còn nếu không cũng chẳng sao, chỉ tỏ ra việc bố mẹ của ông cha ấy thiếu khiêm nhường chút, thế thôi. Một người có con làm linh mục, không có nghĩa là tất cả các linh mục khác đều là con của mình.
Đối với các linh mục trạc tuổi nhau, trước khi chịu chức linh mục, các linh mục đã học chung, sống chung với nhau nhiều năm nơi ghế nhà trường. Lúc ấy là thiếu niên, thanh niên nên thường xưng hô với nhau như các thanh thiếu niên khác.. Sau khi trở thành linh mục, tình thân ngày trước vẫn còn, nên trong lúc riêng tư, vẫn tự nhiên và thân thiện như ngày xưa thân ái. Tuy nhiên, khi hiện diện trước đám đông hay các buổi lễ lạc, các linh mục vẫn thường xưng hô theo mọi người, có nghĩa là gọi nhau là cha và xưng là con. Còn trường hợp một ông cha nhỏ tuổi hơn một ông cha khác thì có thể họ xưng hô với nhau là anh em. Nếu ông cha lớn tuổi bằng cỡ chú bác, cha mẹ mình thì cũng phải xưng hô là cha con cho nó có vẻ "có giáo dục" một tí. Có nhiều người nói đùa rằng làm ông cha xong trở thành "mất dạy" chắc là tại họ thấy chướng tai gai mắt về một vài trường hợp nào đó.
Cuối cùng, tôi xin phép được nhắc lại, phần giải đáp trên là do việc tôi dựa trên căn bản của luân lý phong hóa Việt Nam và qua kinh nghiệm của đời sống cá nhân của tôi. Hy vọng ông vui vì giải đáp này. Xin Chúa chúc lành cho chúng ta.
